วันเสื้อหนาว มาพูดถึงเงินกระดาษกันเถอะ!

เทศกาลเสื้อผ้าหนาวในวันแรกของเดือนตุลาคมกำลังจะมาถึง มาพูดคุยเกี่ยวกับเงินกระดาษกันเถอะ!

เงินกระดาษ หรือที่เรียกว่าเงินวิญญาณ หรือเงินกระดาษอื่น ๆ เป็นเครื่องเซ่นไหว้สำหรับบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เงินกระดาษมีต้นกำเนิดที่ค่อนข้างช้า แต่เมื่อได้รับการยอมรับจากประชาชนแล้ว ก็กลายเป็น ‘ของจริง’ ที่นิยมใช้ในพิธีศพและการบูชา ซึ่งยังคงมีมาอย่างต่อเนื่องตลอดหลายพันปีจนถึงปัจจุบัน

การใช้เงินกระดาษมีหลายวิธี เช่น ฝังลงในดิน แขวนไว้บนไม้ ขว้างลงน้ำ เผาไฟ หรือปล่อยขึ้นฟ้า เป็นต้น โดยเฉพาะการฝังซึ่งเป็นประเพณีที่ไม่เคยหยุดตั้งแต่สมัยโบราณที่ใช้เงินเป็นเครื่องเซ่นไหว้

ในบทกวี《北邙行·薤露》ของ Zhang Ji สมัยราชวงศ์ถังกล่าวว่า ‘ทุกบ้านส่งเงินกระดาษในวันอาหารเย็น นกแร้งทำรังบนต้นไม้’ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการแขวนไว้บนต้นไม้ก็เป็นวิธีที่ใช้กันทั่วไป ‘เมื่อคนใกล้ตายถูกจับผมถือขวดและโถร้องไห้ที่ริมแม่น้ำ ขว้างเหรียญและเงินกระดาษลงน้ำ เพื่อไปอาบน้ำให้ศพ เรียกว่า ซื้อความสะอาด มิฉะนั้นเพื่อนบ้านจะคิดว่าไม่กตัญญู’ ซึ่งเป็นวิธีการขว้างลงน้ำ ‘สุสาน’ เป็นสถานที่สำหรับวิญญาณเร่ร่อนและผีป่า เพื่อปลอบโยนวิญญาณผู้ล่วงลับ ไม่ว่าจะเป็นสถานที่ทางศาสนาหรือพิธีกรรมพื้นบ้านก็มีประเพณีการใช้เงินกระดาษ

ไม่ว่าจะเป็นพิธีกรรมใหญ่ของลัทธิเต๋าหรือการเผาเพื่อผู้มีบุญทั่วไป มักจะมีการเผาเงินกระดาษและทองคำแท่งเสมอ อย่างไรก็ตาม ในความเชื่อของลัทธิเต๋า เงินกระดาษและทองคำแท่งที่ถูกเผาจะมีเทพเจ้าคอยดูแล และยังมี ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ คอยขนส่งอีกด้วย ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ เหล่านี้ทำงานตามคำสั่งจาก Xuan Tan แม้ว่าจะถือว่าเป็น ‘เซียน’ แต่ระดับต่ำกว่า และเหมือนกับประชาชนทั่วไปในโลกแห่งความจริง พวกเขาก็สะสมบุญกุศลและฝึกฝนอย่างขยันขันแข็ง

พูดถึงตรงนี้ หลายคนจึงมองว่า ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ ที่ทำงานตามคำสั่งจาก Xuan Tan เหล่านี้คือ ‘ทหารผี’ ที่ดูเหมือนจะทรงพลังแต่ไม่มีใครเคยเห็น หรือเรียกว่า ‘ทหารของวัดเต๋า’ หรือ ‘ทหารของพระเจ้า’ แม้ว่าจะคล้ายกัน แต่ก็แตกต่างกัน โดยทั่วไปแล้ว ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ ที่ขนส่งเงินและทองคำแท่งนั้น จะฟังคำสั่งจากเทพเจ้าเมืองหรือ ‘城隍尊神’

แล้วเหล่า ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ เหล่านี้มาจากไหนกัน?

ตามบันทึกในหนังสือลัทธิเต๋า เหล่า ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ นี้ เคยเป็นนักรบผู้กล้าหาญ และหลังจากตายก็ยังแข็งแกร่ง เคยเป็นวีรบุรุษ มีพลังมากมาย; ตอนนี้กลายมาเป็นผู้ขนส่งแห่งยมโลก ผลักเงินจำนวนมาก กล่าวคือ เหล่า ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ นี้คือวีรบุรุษผู้กล้าหาญ และผู้สร้างคุณงามความดี เมื่อผ่านไปหนึ่งร้อยปี วิญญาณของพวกเขาจะไปอยู่ในยมโลก เทพเจ้าแห่งยมโลกจะต้องเชิญพวกเขามาทำหน้าที่ในการบริหารจัดการ ดังนั้น ผู้พิพากษา, นายพล, ผู้บัญชาการ, ผู้ส่งสาร, เจ้าหน้าที่คุมขัง และเทพเจ้าอื่น ๆ ส่วนใหญ่จะถูกแต่งตั้งโดย城隍 จากคนดี มีคุณธรรม และสร้างคุณงามความดี

ในหมู่เหล่า ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ มีชื่อเสียง เช่น Zhao Da, Qian Er, Zhang San, Li Si เป็นต้น ทุกคนอยู่ใต้คำสั่งของ城隍 ทำหน้าที่ในการขนส่ง แน่นอนว่า ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ เหล่านี้ภักดีต่อ城隍 ไม่เพียงแต่ช่วยในการขนส่งเงินกระดาษและทองคำแท่งในช่วงพิธีกรรมเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่สำคัญในการส่งตัวแทนหรือชำระหนี้ชีวิต ดังนั้น ชื่อที่เรามักพูดถึง เช่น “Zhang San” “Li Si” อาจหมายถึงผู้บริหารยมโลกที่ภักดีต่อ城隍 เพราะทุกคนมาจากทางเดียวกัน การเคารพบูชา道จึงเป็นหน้าที่ของเรา ดังนั้นควรหลีกเลี่ยงการเรียกชื่อเล่นเพื่อให้เกียรติผู้อื่น จะได้รับโชคลาภโดยธรรมชาติ

เมื่อพูดถึงเรื่อง ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ และ ‘ทหาร’ ก็ต้องพูดถึงพิธีกรรมในการบูชาของ道。毕竟 ในระหว่างพิธีกรรมทาง道 ใช้ ‘ทหาร’ และ ‘ผู้ช่วย’ อยู่หลายครั้ง ดังนั้น ในบางพื้นที่ วัด道จึงจัดพิธีบูชาทหาร โดยมีจุดประสงค์หลักคือเพื่อบูชาทหารให้มีแรงทำงาน ก่อนที่จะเริ่มขนส่งเงินกระดาษ แน่นอนว่าต้องมีการบูชาทหารก่อน ซึ่งหมายถึงการบูชา ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’。

เนื่องจาก ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ เหล่านี้ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระหว่างฝึกฝน ยังไม่ได้เข้าสู่ขั้นสูง จึงมักจะจัดเตรียมเครื่องเซ่นต่าง ๆ เช่น เครื่องเซ่นสามอย่าง เครื่องเซ่นไวน์ เป็นต้น “จัดโต๊ะพร้อมเครื่องเซ่น เรียกเทพเจ้าเข้ามา ตรวจสอบไม่มีชื่อซ้ำ เติมไวน์เต็มแก้ว ดื่มร่วมกันอย่างสนุกสนาน” ดังนั้น หลายวัดและบ้านเรือนเมื่อเผาเงินกระดาษและทองคำแท่ง มักจะเตรียมไวน์และเครื่องเซ่น คนรู้จักส่วนใหญ่จะถวายแก่ ‘เทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ แต่ส่วนใหญ่ก็ยังถือว่าบูชา祖บรรพบุรุษ ลองคิดดู ว่าควรจะถวายอะไรไหม?

‘พิธีกรรมสำหรับเทพเจ้าผู้ช่วยเหลือ’ ระบุไว้ว่า โลกใต้หลังก็แตกต่างออกไป แต่อันตรายก็ไม่มีอะไรแตกต่างกัน คนกับผีเดินแยกทาง เรื่องก็คล้ายคลึงกัน ดูเหมือนว่าคนแบกรับภาระมากมาย ในโลกมนุษย์ ส่วนโลกใต้หลังก็มีคนรับผิดชอบเช่นเดียวกัน ในระหว่างกิจกรรมทางศาสนา จะต้องจุดธูป อ่านบทสวด ถือหนังสือลัทธิเต๋า เชิญเทวดามาที่เวที ส่งมอบทุกสิ่งทุกอย่าง รวมทั้ง封条 ของเงิน กระเป๋าต่าง ๆ ให้แก่ผู้เสียชีวิต พร้อมทั้งร้องขอให้วิญญาณหิวโหยไม่สามารถแย่งชิงได้。

ส่วนเรื่องที่จะจัดการขึ้นอยู่กับความต้องการ เช่น เผาให้กับบรรพบุรุษ วิญญาณไร้ชื่อ ฯลฯ ตามเอกสารที่เขียนโดยพระอาจารย์ ส่งให้กับ官曹ตามความปรารถนา。