Giải ngộ, khai ngộ và chứng ngộ
Giải ngộ thuộc về ngôn ngữ bát nhã, khai ngộ thuộc về quán chiếu bát nhã, chứng ngộ thuộc về thực tướng bát nhã. Giải ngộ là kết quả của danh, sắc và phân biệt; khai ngộ là sự thể hiện của trí tuệ chính xác; chứng ngộ là sự chứng kiến trực tiếp về chân lý.
Nếu không có phẩm chất quán chiếu và không thấy được thực tướng, một người dù có giải ngộ tốt đến đâu thì cũng chỉ từ hư vô đến hư vô, dùng hư để làm hư. Ví dụ như trong giấc mơ, tất cả đều là mơ trong mơ, mơ trong giấc mộng; ngay cả khi trong giấc mơ tưởng rằng đã tỉnh dậy nhưng vẫn còn đang ở trong giấc mơ, đó chỉ là sự tưởng rằng đã tỉnh dậy trong giấc mộng.
Khai ngộ là sự phát sinh trí tuệ quán chiếu, hoặc thấy được bát nhã qua lời nói, hoặc thấy được bát nhã thực tướng, hoặc cùng lúc thấy cả hai. Chỉ thấy bát nhã qua lời nói thì nghiêng về giải ngộ một bên; loại khai ngộ này không có sức mạnh, không có nền tảng, chỉ như hoa vừa nở mà trái chưa kết; chỉ thấy bát nhã thực tướng thì nghiêng về chứng ngộ một bên; loại khai ngộ này yên tĩnh mà không có sức sống, giống như người giữ linh hồn, thiếu đi sức sống của việc chứng đạo; những ai cùng lúc thấy cả hai thì vừa thấy hoa vừa thấy quả, hoa quả đồng thời hiện hữu, sống động và đồng thời với chân lý mà không mất đi căn bản lại không bài xích ảo ảnh, sống động và có thể ứng dụng mọi thứ.
Nếu không có yếu tố quán chiếu bên trong thì cơ bản giải ngộ sẽ không dẫn đến khai ngộ và càng không thể nhìn thấy thực tướng. Bởi vì khai ngộ là sự vượt qua lời nói và tư duy – giải ngộ. Trong hành trình khai ngộ, giải ngộ không quan trọng; ngay cả khi bạn nhận ra một chân lý lớn lao thì cũng cơ bản giống như nhận ra một điều nhỏ bé vì đó chỉ là hoa giả nở rực rỡ mà thôi; nó chỉ làm tăng thêm ảo giác cho người hành giả. Yếu tố quán chiếu rất quan trọng; nó như một cây cầu nối liền giữa bát nhã qua lời nói và bát nhã thực tướng. Chỉ cần bạn quán chiếu thì bạn đang đi trên cây cầu này; chắc chắn một ngày nào đó bạn sẽ đến được bát nhã thực tướng và nhìn thấy thế giới sống trọn vẹn với hoa quả đồng thời.
Giải ngộ không phải là nền tảng của khai ngộ; khai ngộ cơ bản chẳng liên quan gì đến giải ngộ. Bởi vì giải ngỘ không thể đạt tới thực tướng – lời nói hay tư duy đều không thể chạm tới sự tồn tại thật sự; cái gọi là “ngôn từ đã đứt đoạn, tâm hành đã diệt”. Việc tu tập chú trọng vào giải ngỘ là một hiểu lầm nghiêm trọng – đó là đi vào hư vô và hướng tới những điều bất thực, đi trên con đường trái chiều với việc giác tỉnh thực tướng; hoặc đơn giản chưa bao giờ tu tập mà chỉ để đầu óc chơi đùa trong thế giới mê muội của chính mình.
Nếu thiếu phẩm chất quán chiếu bên trong thì cơ bản chẳng gọi là tu tập. Sau khi giải ngỘ theo giáo lý mà hành trì hay sau khi khai mở tự nhiên bắt đầu tu tập đều chẳng khác nhau gì về mặt hành vi. Ví dụ như đi bộ – một người đi bộ như người mù còn một người đi bộ như người sáng mắt; bất kể có mắt hay không mắt thì việc đi bộ bản thân nó cũng chẳng khác biệt.
Giải Ngố, Khai Ngố và Chứng Ngố – trí tuệ qua lời nói, trí tuệ quán chiếu và trí tuệ thực tướng đều chú trọng vào trí tuệ quán chiếu. Vì vậy nếu muốn nói về việc tu tập hãy bắt đầu bằng việc quán chiếu trước đã. Mong rằng cuối cùng chúng ta đều có thể trải nghiệm được cảnh giới sống “hoa quả đồng thời, ba trí cùng hiện hữu”.
Hợp thập với các hành giả khắp nơi.
by- Trung Tâm Thiền Tịnh Đài Loan Vô Úy Như Lai